Voor de Parochie van de St. Willibrorduskerk in Kloosterburen hebben wij, in opdracht van Holstein Restauratie Architectuur, restauratieschilderwerk verricht in en nabij het priesterkoor, als onderdeel van een grotere restauratie. In twee nissen ter linkerzijde van het priesterkoor was een tweetal oude doekschilderingen tevoorschijn gekomen na het verwijderen van asbestplaten.

Al bij ons eerste bezoek aan de kerk bleek dat op veel plaatsen in de kerk sprake was van een hoge zoutbelasting, die er mede de oorzaak van was dat de schilderingen in een matig tot slechte staat verkeerden. Een goed vooronderzoek was op zijn plaats. In ons plan van aanpak hebben wij -in overleg met enkele deskundigen op het gebied van problematische stenen ondergronden- hiervoor een aantal voorbehandelingen voorgesteld om het maximaal haalbare resultaat te bereiken. De garantie dat er in de toekomst geen problemen meer zouden ontstaan waren in het geval van deze hoge zoutbelasting niet te geven, wel konden de risico's zoveel mogelijk beperkt worden. Aanvullend bouwtechnisch onderzoek naar de oorzaken heeft niet plaatsgevonden.

Wij lichten hier een paar onderdelen van dit restauratieschilderwerk uit.

De originele nissen
De oude religieuze schilderingen stellen een doekschildering voor met daarboven een sterrenhemel met daarin de letters IHS (Ichtus). Wij beginnen met het zeer voorzichtig droog schoonmaken van de nissen m.b.v. zachte borsteltjes en kwastjes; hiermee verdwijnen oppervlakkige zoutkristallen, loszittende verfdeeltjes en vuildeeltjes. Als blijkt dat de nog aanwezige delen van de schildering verder goed vastzitten durven we het aan om de stofzuiger met borsteltje in te zetten.

Dan kan worden begonnen met het voorbehandelen van de originele nissen i.v.m. de aanwezige zouten. D.m.v. lagedrukvloeien met Aïda Sulfatex vloeibaar wordt de zoutvorming in de ondergrond gestabiliseerd. Daarna brengen wij op dezelfde wijze een Funcosil steenversteviger aan om slechte en poreuze delen van de stuclaag te verstevigen. De laatste voorbehandeling is een Funcosil diepgrondering. We dichten enkele storende gaten en beschadigingen met een Relö Multispachtel, alvorens over te gaan tot het retoucheren van de schildering. Dit retoucheren gebeurt met een LA siliconen-emulsieverf, omdat dit een sterk dampopen verfsysteem is. Bij het completeren van de schilderingen zoeken we steeds aansluiting bij de kleuren zoals deze in de huidige staat aanwezig zijn. Dit is zichtbaar in het kleurverschil tussen de voorste en achterste nis. Waar dit gewenst is gebruiken wij hierbij kleine penselen en werken in een techniek met kleine arceringen. Bij de achtergrondkleuren waarop de sjablonen vroeger zijn aangebracht kan met grotere penselen worden gewerkt. We variëren in transparantie door meer of minder in een lazuurtechniek te werken, door toevoeging van een kleurloze variant van de siliconen-emulsieverf.

De nieuw gestucte nissen
Om eventuele nieuwe zoutvorming aan de oppervlakte in de toekomst zoveel mogelijk tegen te gaan wordt net als bij de originele nissen Funcosil diepgrondering aangebracht. We zetten de schildering in enkele min of meer transparante lagen op. Hierbij maken wij gebruik van sjablonen van de oude schildering die door ons worden overgenomen op calqueerpapier. Deze "paustekening" wordt van kleine gaatjes voorzien en daarna met krijtpoeder doorgestoven op de ondergrond. De kleuren wijken in zijn geheel niet veel af van het oorspronkelijke werk, er is wel sprake van een gelijkmatiger karakter en iets frisser, helderder geheel.

Sjabloonschilderingen achter de heiligenbeelden
Achter het Heilig Hartbeeld en het Mariabeeld links en rechts van het hoofdaltaar bevinden zich twee sterk vervaagde sjabloonschilderingen. Van een zichtbare zoutuitbloei is geen sprake. Ook zitten de schilderingen en het stucwerk goed vast. Voor aanvang dichten wij nog enkele storende gaten met Relö multispachtel. We brengen hier alleen de Funcosil diepgrondering aan, en retoucheren op dezelfde wijze als boven al beschreven. De schilderingen worden gecompleteerd met biezen en sierranden onder en boven waarvan de restanten nog slechts zeer vaag te zien zijn.

In ditzelfde projekt restaureren en completeren wij nog een meanderschildering links en rechts van het hoofdaltaar, brengen een aantal eikenhoutimitaties opnieuw aan op de deuren die op het priesterkoor uitkomen, en retoucheren een flink aantal beschadigingen aan de zijaltaren en de twee heiligenbeelden. Het voert te ver om dit alles hier uitgebreid onder de loep te nemen. Maar we kunnen wel zeggen dat we een bijzonder en veelzijdig projekt voltooid hebben, met als bekroning voor ons een artikel in Eisma's Schildersblad in september 2004.